PROJECTEN

Samen met Stadsherstel Amsterdam NV en Stichting De Zwijger is er aan de herbestemming van Pakhuis De Zwijger gewerkt, het markante pakhuis aan de Piet Heinkade waardoorheen het verkeer over de Jan Schaeferbrug naar het Java-eiland rijdt. Medio september 2006 is het gebouw met een vloeroppervlakte van zo'n 5000 vierkante meter in gebruik genomen door Cultuurfabriek, Waag Society, het Mediagilde, Salto Omroep Amsterdam en Amsterdams Fonds voor de Kunst die garant staan voor de exploitatie van het gebouwen en de culturele programmering.

Pakhuis De Zwijger werd gebouwd in 1933-1934 naar een ontwerp van architect J. de Bie Leuveling Tjeenk en constructeur K. Bakker als koelpakhuis waar snel bedervende waar voor langere tijd kon worden opgeslagen. Het gebouw is ontworpen in de stijl van het Nieuwe Bouwen. Bijzonder is de betonnen draagconstructie bestaand uit paddestoelkolommen en de aan twee zijden forse uitkraging boven de fundering.

Pakhuis De Zwijger beleefde de afgelopen decennia roerige tijden. Het is lang gekraakt geweest en was toen een belangrijke oefenruimte voor popmuziek in Amsterdam. Zo repeteerden ondermeer Herman Brood en Lois Lane er jarenlang. Medio jaren '90 gaf de Gemeente Amsterdam aan Pakhuis De Zwijger een culturele en publieke bestemming. De gemeente stelde voormalig Vrieshuis Amerika-bespelers Martijn Verver en Jasper Broelman in de gelegenheid een concept voor het pakhuis te ontwikkelen en een projectontwikkelaar aan het initiatief te verbinden. Daartoe werd in 1997 Stichting De Zwijger opgericht.

Menig plan tot herbestemming van het pand sneuvelde en voor de stedelijke ontwikkeling van de vroegere havens van Amsterdam werd de Jan Schaeferbrug (2001) door het pakhuis aangelegd. Vanaf 2000 brak er een periode van grote onzekerheid aan over het voortbestaan van het pakhuis door de problemen rondom de aanleg van de brug. Uiteindelijk werd het gebouw van sloop gered door de tussenkomst van het Cuypersgenootschap en tot Rijksmonument uitgeroepen.

Begin 2002 gaf het Project Management Bureau van de gemeente Stichting de Zwijger wederom de opdracht een haalbaarheidsstudie te verrichten. Na veel omzwervingen kwam Stichting De Zwijger, via adviseur D. Elders en architect  A.J. van Stigt, met Stadsherstel Amsterdam NV in contact. Na een intensieve periode van planontwikkeling verleende Gemeente Amsterdam na een Raadsbesluit de benodigde subsidies (6 miljoen euro) voor de herontwikkeling van het pakhuis. Stadsherstel is inmiddels eigenaar van het gebouw.

STADSHERSTEL
Voor Stadsherstel is het de grootste renovatie sinds haar oprichting in 1956 geweest. Stadsherstel is indertijd opgericht als reactie op de voornemens van de gemeente om grote delen van de binnenstad te saneren waarbij de authentieke bebouwing plaats moest maken voor nieuwbouw. Inmiddels heeft Stadsherstel in haar bijna 50-jarig bestaan al ruim 400 verkrotte maar karakteristieke panden gerestaureerd en geschikt gemaakt voor modern gebruik en hierdoor tot gewilde woonhuizen gemaakt.

De laatste jaren - zeker na de fusie met het Amsterdams Monumenten Fonds - ligt de nadruk niet meer alleen op woonhuizen. Ook andere soorten monumentale panden die hun functie hebben verloren komen in aanmerking om door de N.V. verworven te worden, zoals bijvoorbeeld kerken, scheepswerven en gemalen. De Amstelkerk, Schuilkerk de Hoop in Diemen, Werf 't Kromhout, de Vondelkerk, de Posthoornkerk, de Schellingwouderkerk en kerk De Duif zijn hier voorbeelden van. Stadsherstel tracht dit soort gebouwen te redden door ze op te knappen en door een ander gebruik nieuw leven in te blazen. Pakhuis de Zwijger is daar een goed voorbeeld van; van koelpakhuis wordt het getransformeerd in een "pakhuis voor de creatieve industrie".

RELATIE OPDRACHTGEVER EN ONTWERPER
De relatie tussen Stadsherstel en A.J. van Stigt dateert al van ver daarvoor. Van Stigt -onder meer bekend van verbouwing van het Entrepotdok, de Graansilo en Olympisch Stadion- heeft in het verleden al samen met het Amsterdams Monumenten Fonds -sinds 2000 gefuseerd met Stadsherstel-, verschillende van door haar aangekochte kerken van nieuwe bestemmingen voorzien; de Vondelkerk en de Posthoornkerk waren beide financieel en bouwkundige moeilijke projecten die door een succesvolle samenwerking tot een zeer goed eindresultaat gebracht zijn. De andere kijk van Van Stigt en de soberder aanpak van Stadsherstel, verenigd in een soort coalitie, werpen hun vruchten af. Op 15 februari 2004 wordt er een haalbaarheidsstudie ingeleverd en op 6 juli 2004 stemt de gemeente met de plannen in.

DE TRANSFORMATIE VAN KOELHUIS DE ZWIJGER
Architect Van Stigt heeft Pakhuis De Zwijger, met respect voor het gesloten monumentale karakter, in een toegankelijk en in hoge mate transparant gebouw getransformeerd. Het ontwerp kent drie fragmenten. Aan de rechterzijde (vanaf de stad gezien) van het gebouw c.q. de brug zijn de entree, broedplaatsen, kantoren en horeca gesitueerd. Boven de brug zijn de drie zalen geplaatst en links van de brug de facilitaire ruimten, kleedkamers en technische werkplaatsen; onder de brug de radio-studio's. Verder is de plint van het gebouw in glas gezet, waardoor de entree op de begane grond en de horeca op de eerste verdieping in direct contact staan met de straat en de brug.

Publieksruimtes
Pakhuis De Zwijger beschikt nu over een middelgrote zaal voor rond de 350 personen (zittend) en twee kleine zalen, voor respectievelijk 150 en 100 personen, met bijbehorende (horeca)faciliteiten zoals twee foyers (tevens expositieruimte) en een café-restaurant op de begane grond en eerste etage.

Broedplaatsen
Van de in totaal circa 5000 vierkante meters oppervlak zal 25% een zogenoemde broedplaats- c.q. ontwikkelfunctie hebben. Het Mediagilde biedt plaats aan jonge en startende creatieven op het gebied van media en technologie. De zalen en studio's bieden presentatieruimtes voor experimenten. Voor deze vierkante meters geldt een volgens de regeling Broedplaatsen Amsterdam gereduceerde huurprijs.

Functies en faciliteiten
Pakhuis De Zwijger streeft een combinatie na van publieke functies en semi-publieke respectievelijk private werkruimten. Bij het ontwerp van het gebouw is rekening gehouden met een zeer divers gebruik van de zalen en overige publieksruimten. Er zijn geen vaste stoelopstellingen en de technische faciliteiten zjijn optimaal. Iedere gebruiker en bezoeker kan gebruik maken van de aanwezige wireless internetacces.

Activiteiten
De publieke activiteiten omvatten onder andere conferenties, presentaties, concerten, clubavonden, exposities, workshops, masterclasses, viewings, opnames voor radio, t.v. en internet. De partijen die in het pand werken, leveren een relevante bijdrage aan de zaalprogrammering, maar ook externe partijen (groepen en gezelschappen, universiteiten en hogescholen, producenten en festivals) kunnen gebruik maken van de zaalcapaciteit. Bij de selectie van deze gebruikers zijn een inhoudelijke relatie tot maatschappelijk culturele ontwikkelingen en de mate van technologische innovatie op het gebied van de media belangrijke criteria. Kortom, een plek waar innovatie voorop staat, maatschappelijke ontwikkelingen continu worden bevraagd, beleid en praktijk met elkaar geconfronteerd, grenzen tussen disciplines overschreden en het experiment niet wordt geschuwd. Ontmoeting en uitwisseling staan centraal bij de acticiteiten 

Een inspirerende omgeving
Een gebouw als Pakhuis De Zwijger ontbreekt tot dusverre in Amsterdam. Het biedt enerzijds werkruimte aan jonge creatieve ondernemers die zelfstandig opereren en toch graag werkzaam zijn in een inspirerende omgeving waar ze formeel en informeel kennis en ervaring kunnen uitwisselen met ervaren geestverwanten. Anderzijds is Pakhuis De Zwijger een gebouw waarin door een combinatie van grote en kleine zalen en studio's met een decentrale uitloop naar kleinere ruimtes en studio's optimale condities kunnen worden geschapen voor middelgrote en kleine conferenties, manifestaties en festivals.

TOT SLOT
Kortom Pakhuis de Zwijger is een bijzonder monument; niet alleen omdat het gebouw het enige pakhuis aan de Oostelijke Handelskade is dat zijn oorspronkelijke silhouet mag behouden en niet alleen door de toekomstige creatieve functie cq. gebruikers maar juist ook door de voorgeschiedenis en de bijzondere rol van de opdrachtgever in het gehele proces van tot realisatie.