PROJECTEN

Nuon-Gebouw B te Leiden Krijgt zorglocatie als hoofdbestemming

Nadat de gemeente Leiden in februari 2006 het gemeentelijk monument gebouw B op het Nuon-terrein definitief als meest geschikte locatie voor diverse voorzieningen voor daklozen en verslaafden had aangewezen en met de woningcorporatie Portaal overeenstemming had bereikt over de ontwikkelings- en beheerdersrol van Portaal, zijn wij in april 2006 door Portaal benaderd om de realisatie van het dakloze- en thuisloze centrum en andere functies gestalte te gaan geven in het Nieuwe Energie; er komt nieuwe werkgelegenheid in de voormalige Spinnerij.

Zoals bekend hebben wij inmiddels ruime ervaring opgebouwd in het revitaliseren van industrieel erfgoed. Dit project is echter bijzonder door de specifieke nieuwe functies die het krijgt. Enerzijds wordt het een uitgebreide zorglocatie (2500 m² van de totale 8000 m²) waar ondermeer de dag- en nachtopvang van de Binnenvest en het dagbestedingsproject ‘de Zaak’ van Parnassia gehuisvest worden. Het gebouw wordt daarnaast het onderkomen van het door de politiek gestimuleerde “Huis van Communicatie”, een bundeling van kleine units voor startende bedrijven op het gebied van communicatie. Bijzonder is ook dat Portaal er zelf kantoor (1400 m²) gaat houden. Verder biedt het mogelijkheden tot horeca (restaurant/kantine), beroepscollectieven, andere gezondheidsgerelateerde (dubbel)functies zoals een EHBO- cq. dokterspost met 24-uurs gebruikspotentie en kleinere flexibele bedrijfsruimten/galeries/ateliers.
Kortom, een bijzonder soort bedrijfsverzamelgebouw waar alle gebruikers gemeen hebben dat het kleinere schakels zijn in één grote multifunctionele eenheid, wat intern ook tot goede sociale controle en beheersing leidt, maar ook tot een positievere houding ten aanzien van het (dubbel) benutten van de faciliteiten. Dit geldt met name voor de horeca; een ontbijtzaal en maaltijdvoorziening voor het zorgcentrum (en ook werkvoorziening), maar ook een bedrijfskantine voor de andere gebruikers en restaurantfunctie met eventueel aparte zaaltjes, ook voor buurtgebruik. Door het gebouw economischer te benutten in haar kwaliteit kunnen de huren lager blijven en wordt het goed mogelijk ook minder draagkrachtige (buurt)gebruikers de sociale meerwaarde en synergie te laten versterken.

De structuur en de bijbehorende grote ruimtelijke kwaliteiten van het Nuon-gebouw B lenen zich uitstekend voor de ontwikkeling van bovenstaande. De opzet van dit tweelaags gebouw met shedkappen, ontworpen in 1941 door de Leidse architect Buurman voor de textielfabrikant Clos & Leembruggen, is kenmerkend voor spinnerijen; een grote productiehal op begane grond en verdieping en enkele nevenruimten, lange gevels met grote vensters, een monumentale ingangspartij en uitgebouwd trappenhuis. Opvallend aan dit gebouw is de toepassing van een borstwering als latei boven de vensters en de toepassing van de voor die tijd moderne prefab-Schokbetonelementen voor zowel het interieur als de gevels. Opmerkelijk is ook het ontbreken van in opzet beweegbare ramen in de productiehallen.
Met het wijzigen van de functie van het gebouw in de zeventiger en tachtiger jaren zijn de gevels en het interieur plaatselijk aangepast met name de bij zuidgevel (extra vensters) en de eerste verdieping (inbouw kantoren). Het gebouw is verder aangetast door verlaagde plafonds, verhoogde vloeren, gevelingrepen van laaddeuren en vooral ook hekken en afsluitingen.

Onze primaire bureauvisie is het werken vanuit respect de kwaliteiten van een gebouw, passende functies ervoor te vinden en deze op de juiste plaats te situeren; functie en vorm moeten elkaar volgen en daardoor elkaar versterken. Aanpassingen in het gebouw moeten en mogen wel bij dit soort functionalistische en constructivistische industriële monumenten, mits deze vanuit de nieuwe functies voortvloeien en legitimeerbaar zijn. Dit geldt ook voor dit gebouw.

Essentie van ons plan is vooral het gebouw als eenheid te bewaren, niet alleen binnen maar ook in haar samenhang met de omgeving; het moet een start en trekker van een nieuwe gebiedsontwikkeling worden. Het gebouw moet weer aan de straat komen te staan, de straat moet als het ware in het gebouw doorlopen voor het publieke deel zoals het Huis van Communicatie en de kantoren van Portaal, het restaurant cq. kantine en de overige functies (met aan het begin van de ‘interne’ straat gecontroleerde balies). Het zorgcentrum zelf wordt, conform het convenant, voor zijn gebruikers via het NUON-terrein aan de achterzijde bereikbaar.

De structuur van het gebouw willen wij handhaven en te versterken: de 3 trappenhuizen, het zichtbaar maken van de draagstructuur. Daarnaast zullen er op specifieke plaatsen vides komen tussen de begane grond en eerste verdieping. Verder zal het gebouw voorzien worden van goede technische installaties en isolatievoorzieningen.

De grootste consequentie van het Program van Eisen was de noodzaak van een steiger als 2e vluchtweg: door de afstand van de trappenhuizen, de diepte van het pand (meer dan 30 meter) de nachtverblijffunctie en de kleine units op de begane grond.
Gekozen is om dit in de aard en karakter van het gebouw als eenheid te doen en dus een zelfstandige steiger aan te brengen en aanpassing van het onderste gevelelement met dubbele deuren, geheel doorgezet in de historische detaillering. Het trappenhuis aan het water blijft verder geheel intact, en krijgt er een steektrap naar het entresol bij. Qua detaillering willen wij de gevels terugbrengen waar mogelijk, d.w.z. herstel van de betonnen kozijnen, deels reconstructie met gelijmd glas en het verwijderen van de houten inbouwkozijnen. (zie ook Groot Handelsgebouw).

Zo krijgt Portaal Leiden een functioneel en flexibel industrieel monument tot haar beschikking; een bijzondere behuizing voor bijzondere doelgroepen.